Visie op duurzame verstedelijking

Door Ewoud Dekker

Uitgangspunt: maatschappelijke waarde(n)

Bij stedelijke ontwikkelingen is het van groot belang de maatschappelijke waarde(n) als uitgangspunt te nemen. De maatschappelijke waarde is de primaire reden voor bewoners en gebruikers om ergens te gaan wonen, werken of recreëren en voor overheden om gebiedsontwikkelingen te initiëren of ondersteunen.

Onderstaande visie voor duurzame verstedelijking kan worden gezien als raamwerk voor gebiedsontwikkeling, een nieuw ‘ontwerp’. Niet dat iedere stedelijke ontwikkeling in dezelfde mate aan al deze onderwerpen moet voldoen. Wel dat iedere ontwikkeling op zichzelf langs deze ‘meetlat’ kan worden gelegd en, afhankelijk van de context/wat er al in de omgeving aanwezig is, daar een maatschappelijke bijdrage aan levert.

Duurzaam verstedelijkingsdefinitie

Verstedelijking in de ‘duurzaam definitie’ van de wereldcommissie: “een ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen”.

Gebiedsontwikkeling vanuit een nieuw perspectief. Net zoals het winnende prijsvraagontwerp waarmee Mecanoo in 1984 begon. En een brug sloeg tussen het naoorlogse stadscentrum van Rotterdam en de negentiende-eeuwse woonbuurt Het Oude Westen. Letterlijk een verbinding tussen twee tijdperken. Een verbinding tussen de ‘roofbouw’ op de aarde van de afgelopen decennia en het commensalisme van de toekomst, waarbij de mens voordeel heeft en de aarde geen nadeel ondervindt.

Nieuw ‘ontwerp’ van stedelijke ontwikkeling

Een nieuw ‘ontwerp’ van stedelijke ontwikkeling begint met het centraal stellen van de maatschappelijke waarde en van daaruit de maatschappelijke uitgangspunten. Nog voordat de – meer projectgebonden – conceptuele, programmatische en ruimtelijke uitgangspunten worden benoemd. Door publiek én privaat opgenomen in de omgevingsvisie voor nieuwe ontwikkelingen. Om een gezonde leefomgeving te bereiken en in stand te houden, zoals de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur het noemt. Dit start met het benoemen van de belangrijkste thema’s voor duurzame verstedelijking.

Waarmee is verstedelijking dan duurzaam? Geïnspireerd op de belangrijkste wereldproblemen benoemd door de Verenigde Naties en het World Economic Forum, en ‘vrij’ vertaald naar stedelijke ontwikkeling, is dat een:

  • Voorzienende stad (o.a. water, voedsel, energie);
  • Gezonde stad (o.a. lucht- en waterkwaliteit, gezondheid);
  • Lerende stad (o.a. onderwijs, innovatie, sociale activering);
  • Natuurlijke stad (o.a. groen, water, biodiversiteit);
  • Gelijke stad (o.a. onverdeeld/inclusief);
  • Veilige stad (o.a. fysieke en mentale veiligheid);
  • Werkende stad (o.a. economie en mobiliteit);
  • Uitmondend in een Welvarende stad (o.a. levenskwaliteit/levensgeluk).

 

 

Indachtig nieuwe omgevingswet

Naar verwachting treedt in 2021 de (nieuwe) Omgevingswet in werking. Die wet schrijft voor dat de gemeente (en andere overheden) een omgevingsvisie vaststellen; een samenhangend strategisch plan over het ruime begrip fysieke leefomgeving. Een overzicht met specifieke onderwerpen is er (nog) niet, maar uit pilots is een aantal maatschappelijke opgaven naar voren gekomen, zoals klimaatadaptatie, energietransitie, circulaire economie, duurzame landbouw, gezondheid, bereikbaarheid en mobiliteit, huisvesting (voor nieuwkomers) en vergrijzing.

Omdat de omgevingsvisies nog niet zijn opgesteld, hanteren we de structuur en onderwerpen van bovenstaand nieuw ‘ontwerp’ van gebiedsontwikkeling. Dit zijn de maatschappelijke uitgangspunten, de aanleiding of het waarom, van een ontwikkeling. Concreet moeten ontwikkelvisies ingaan op deze onderwerpen en antwoorden geven hoe deze een ‘plek’ krijgen in de betreffende ontwikkeling en welke ‘rol’ het betreffende gebied heeft voor de stad.

Bekijk hier de video van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties waarin de Omgevingswet nader wordt toegelicht.

Verhaallijn stedelijke ontwikkeling: ontwikkelvisie en -strategie

De verhaallijn voor een duurzame gebiedsontwikkeling moet dus worden opgebouwd vanuit de maatschappelijke opgaven en ambities, onder meer ontleend aan het coalitieakkoord, visies en beleid van de gemeente, bestuurlijke regio en (indien relevant) provincie. Dit betekent dat we voorgaande zeer goed ‘in de vingers’ moeten hebben, en de maatschappelijke opgaven en ambities moeten vertalen in (een) gebiedsconcept(en), indicatief vastgoedprogramma, stedenbouwkundige visie en een visie op de omgevingsaspecten, zoals mobiliteit en duurzaamheid.

De complete verhaallijn loopt als volgt:

  1. Maatschappelijke opgaven en ambities/uitgangspunten
    leiden tot
  2. Conceptuele uitgangspunten
    leiden tot
  3. Programmatische uitgangspunten
  4. Stedenbouwkundige/ruimtelijke uitgangspunten
  5. Omgevingsuitgangspunten:
    – Mobiliteit
    – Milieu en ruimtelijke ordening
    – Duurzaamheid
    – Klimaatbestendigheid
    – Groen en natuur
    – Afval en circulariteit
    – Bodemgebruik en archeologie
    leiden tot
  6. Ontwikkelvisie
    en wordt uitgewerkt in
  7. Ontwikkelstrategie:
    – Stedenbouw en architectuur
    – Planologisch-juridisch
    – Samenwerking en contractering
    – Businesscase en kostenverhaal
    – Draagvlak en omgevingsmanagement

 

Rebels werken dagelijks aan de ontwikkeling en realisatie van duurzame gebieden en gebouwen. Doe je met ons mee?

Neem contact op met Ewoud