Bouncing Back

Rebels(e) visie(s) op de post-coronamaatschappij

Herstel van de economie vraagt sterke, slimme maar ook zeer terughoudende overheid

De coronacrisis hakt er diep in. Bedrijven en burgers zijn hard geraakt en leunen voor steun sterk op de overheid. Maar een dominante rol voor de overheid op dit moment wil niet zeggen dat een dominante rol nodig blijft. Wij pleiten voor een sterke, slimme, maar ook zeer terughoudende overheid.

De overheid moet niet zomaar met geld strooien om de economische problemen van de coronacrisis te bestrijden. En ook niet “juist nu!” dingen doen die we sowieso altijd wilden doen. We moeten slim investeren, vanuit een leidmotief. Ons voorstel: ga uit van drie principes – weerbaar, nabij en gepast.

Maar wie is ervoor verantwoordelijk om zo’n leidmotief tot realiteit te maken? De overheid? Het bedrijfsleven? Burgers? De maatschappij? Ook hier hebben we weinig vertrouwen in te snelle antwoorden (“juist nu een belangrijke rol voor…!”). We kijken liever eerst goed naar de situatie waarin we ons bevinden, en naar lessen uit het verleden. Net als bij de zoektocht naar een leidmotief.

De zwarte zwaan

De overheid speelt op dit moment een grote rol in het bestrijden van de economische effecten van de coronacrisis. Wij zien hier parallellen tussen de coronacrisis en de financiële crisis van zo’n 12 jaar geleden. In beide gevallen manifesteert zich een risico dat een heel lage kans van optreden heeft, maar wel enorm grote gevolgen kent. Een zwarte zwaan, zoals Nassim Nicholas Taleb dat in zijn boek noemt. Voor de meeste risico’s kunnen we ons verzekeren: denk aan ziektekosten, autoschade of stormschade. Maar er is geen volwassen verzekeringsmarkt voor een bankencrisis of een pandemie. Weinig verzekeraars bieden relevante producten aan, weinig klanten vragen ernaar. De enige partij die in staat is om op een dergelijke ‘zwarte zwaan’ in te spelen is de overheid.

De overheid als “verzekeraar achteraf”

De overheid grijpt in en neemt daarmee achteraf de rol van verzekeraar op zich. De premie wordt in de toekomst geïnd, bijvoorbeeld in vorm van bezuinigingen op overheidsuitgaven, of in vorm van toekomstige dividendbetalingen van luchtvaartmaatschappijen.

Deze rol als “verzekeraar achteraf” wordt in het publieke debat vrij makkelijk doorgezet naar ‘bepaler’ van de toekomstige inrichting van ons economisch bestel.

❝ Het adagium is al altijd ‘wie betaalt, bepaalt’. En zo wordt in de verdeling van verantwoordelijkheid tussen overheid, bedrijfsleven en burgers de taartpunt van de overheid het grootste stuk.

 

Dit hebben we in het verleden wel vaker gezien: een grote crisissituatie leidt tot een herijking van de verhoudingen tussen de drie actoren. Na de Tweede Wereldoorlog was de overheid dominant in de wederopbouw. De oliecrisis in de jaren 70 was één van de triggers voor de golf aan privatiseringen in de jaren 80 en 90. En de val van het communisme was één van de factoren die leidde tot de “third way” van Blair en anderen.

We hebben ook geleerd dat je voor afstand houden ruimte nodig hebt. Waar steden steeds meer verdichten, leidt dat tot problemen. Nederland is klein, maar toch groot genoeg om niet met de meerderheid in een kwart van het land te wonen en werken. Ook op persoonlijk niveau leidt verdichting tot problemen. Verpleeghuizen, waar veel ouderen bij elkaar wonen, zijn één van de meest kwetsbare plekken in het land geworden.

Onze voorkeur: een sterke, slimme, zeer terughoudende overheid

De coronacrisis hoeft niet automatisch te leiden tot een te dominante rol van de overheid. Idealiter komen bedrijfsleven, maatschappij en overheid gezamenlijk tot afspraken over verdeling van verantwoordelijkheden en vrijheidsgraden. Onze voorkeur gaat uit naar een nieuwe rolverdeling met daarbij een sterke, slimme en zeer terughoudende overheid. Sterk, omdat ze niet alleen achteraf puinruimt, maar duidelijke kaders stelt en zeer actief kan zijn. Slim, omdat het wenselijk is dat een overheid zich met kennis van zaken laat leiden door wetenschappelijke inzichten. Maar ook een zeer terughoudende overheid, omdat ze bedrijven en maatschappij binnen de kaders vrijheid laat, de kaders niet strakker stelt dan nodig, en niet ingrijpt waar het niet nodig is. Een te dominante rol nu leidt immers onvermijdelijk tot suboptimale oplossingen en tegenvallende resultaten.

Door: Rebels Lenny van Klink en Enno Gerdes.

 

Eerder dit jaar publiceerden wij een boek, geheel in Rebel-stijl. Meer lezen en leren over Rebel’s visie en werkwijze?

Challenge Your Professional Life